روز ديگر رفتم « جامع سلطان احمد خان » ، خيلى به تفصيل تماشا كردم ، تقريباً مثل مسجد « ايا صوفيه » است ، داخل مسجد شصت ذرع در شصت ذرع است ، چهار ستون سنگ مرمر دارد ، هر ستونى از طول سه پارچه و از قطر دو پارچه است ، خيلى خوشگل ، نيم ترك نيم ترك تراشيده شده است ، هر تركى نيم ذرع است ، پس دو و نيم ترك قطر ، هر ستونى دوازده بلكه چهارده ذرع ارتفاع ستون است ، در دور بالاى يك ستون نوشته‌اند ، به خط ثلث خوب ، هو الذى خَلَقَ السَّماواتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها « 1 » ، ديگرى تمام « آيةالكرسى » و ديگرى آيه مباركه « اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ » « 2 » و در ديگرى « سوره جمعه » نوشته شده است ، بالاى محراب نوشته‌اند : كُلَّما دَخَلَ عَلَيْها زَكَرِيَّا الْمِحْرابَ وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً « 3 » الى آخر آيه . اين آيه را در بالاى بيشتر محراب‌هاى مساجد ديدم نوشته‌اند ، در بالاى در ، به خط نستعليق جلّى قطعه نوشته‌اند : « الكاسبُ حبيبُ اللَّه » . بر يك ستون هم نوشته‌اند : « يا بلال حبشى رضى اللَّه عنه » « 4 » . بعد از اين چهار ستون باز دور « طره » است ، كه چهار ذرع عرض دارد ، و دور مىگردد ، پشت سر آن طره‌ها ، طاق‌هاى چهار ذرع عرض ، يعنى دهنه ، و دو ذرع نقل ، تمام اين طاق‌ها از چهار طرف ، پنجره‌هاى آهن و شيشه دارد ، چهار طرف اين مسجد صحن و ميدان است ، در يك طرف هم مسجد تابستانى دارد ، كه او هم شصت ذرع در شصت ذرع است ، چهار طاق بزرگ دارد ، كه يكى در پشت ، كه داخل مسجد مىشود ، و سه ديگر درهايى است كه داخل اين صحه و صحن مىشود ، وسط گودتر . دور سكويى دارد ، يك و نيم ذرع بلندتر ، دور آن طره و طاق‌هاى پنج ذرع عرض ، نيم نقل ، شش مناره دارد ، زير اين صحن از سه طرف شيرها نشانيده‌اند ، و زير آن خالى و آب دارد ، كه مردم وضو مىگيرند ، ستون‌هاى داخل مسجد هم كه خيلى بزرگ است و تعريف آن را نوشتم ، ميانش خالى و آب دارد ، شير گذاشته‌اند جهت وضو ، حقيقت در

--> ( 1 ) - لقمان : 10 - لازم به تذكر است كه اين آيه با خلق السموات آغاز مىشود و هو الذى در آن نيست . ( 2 ) - نور : 35 ( 3 ) - آل عمران : 37 . ( 4 ) - « يا بلال الحبشي » صحيح است .